Cypria tot Schrik van haar bondgenooten, en Redding der gestruikelden; ter eere van de Heelkonst, en tot dienst der Heelmeesteren geschreven door Abraham Titsingh. Stads Chirurgyn van den gerechte te Amsterdam. |
|
| Author | Abraham Titsingh |
| Publisher | Amsterdam: Joannes Gysius, 1742 |
| Edition | 1 |
| Weight | 1150 gram |
| CF |
Sallander 9616; NNBW III; Prakken (NTvG 1977, 67-70); NNBW III, 1240-1; BMN 293 |
| Keywords |
syphilis, gonorrhoe, mercury, kwik, guajac, geslachtsziekten, venereal disease, gonorrhea, lues, prostitutie, Amsterdam, heelmeesters, chirurgijns, pokmeesters, Geschlechtskrankheit, druiper, gilde, dermatologie |
| Booknumber |
21361 |
| Category's |
Old & Rare (18th Century)
Exact Sciences (Medicine)
Culture History (Erotics)
Culture History (Love & Marriage)
Culture History (The Netherlands)
|
|
in-4to (16,5 x 20,5 cm). 2 dln. Pp. (34), 540 + frontisp. & portret; (4), 630. Uniform vol kalfsleer, rug met 5 ribben, marokijn titelschildjes, vergulde fleurons, platen met vergulde filetten.
Collatie: Deel 1: (1 = franse titel), frontisp, * - ****4, portret, A – Yyy 4 (Yyy 3 & 4 blanco). Deel 2: (2 = franse en hoofdtitel), A – Kkkk 4 (Kkkk 4 blanco)
Cypria was lange tijd het meest uitvoerige Nederlandse werk over geslachtsziekten. Toch is er weinig aandacht aan besteed en het is dan ook een zeldzaam werk. Abraham Titsingh (1684 - 1776) was, evenals zijn vader en beide broers, heelmeester in Amsterdam. Hij was een leerling van Ruysch, en van 1702-'10 werkte hij als scheepsheelmeester op de vloot der Republiek. (van der Aa, 18, 154-5). In 1731 werd hij overman van het Amsterdamse gilde der heelmeesters. Daar werd hij geconfronteerd met frauduleuze praktijken van zijn reeds zittende collega’s die chirurgijns-meesterbrieven verstrekten tegen betaling en gelden achterhielden, welke bestemd waren voor chirurgijnsweduwen. Titsingh bestreed deze misstanden krachtig, daarbij gesteund door de Amsterdamse burgemeesters. (Cf R. Krul: Harrewarrerijen en schermutselingen tusschen Amstels Doctoren en Chirurgen, in verband met het Gildewezen - NTvG, 1891 II, nr 11, p. 429 - 447). Het bestrijden van die misstanden maakte Titsingh niet geliefd bij zijn vakbroeders, maar daar had deze geen problemen mee. Hij nam geen blad voor de mond en publiceerde diverse polemische geschriften, zoals “De verdonkerde heelkunst der Amsterdammers” (1730) en “Diana, ontdekkende het geheim der dwaazen, die zig vroedmeester noemen”, waarin hij waarschuwde tegen onnodige – en gevaarlijke – ingrepen tijdens de bevalling. ( Lindeboom, Hfdst. 5 van Gesch. Med. Wetensch. Nederl., Fibula, 1981). Zoals in al zijn geschriften is ook hier de toon overwegend polemisch. Zo besteedt hij veel aandacht aan de moeilijkheden die bestonden tussen chirurgijns en doctores medicinae over de bevoegdheid om geslachtsziekten te behandelen. Titsingh legt de nadruk op veel practische ervaring, in het bijzonder op die van heelmeesters en van de “pokmeesters” die in geslachtsziekten gespecialiseerd waren. In Titsingh’s tijd onderscheidde men slechts één geslachtsziekte, de lues venerea. Titsingh: “De Venusziekte zegt Jan Alleman in Nederland de Spaanze Pokken te zijn”. Titsingh gebruikt meestal die naam, maar ook vele synoniemen, zoals Morbus gallicus, Ziekte van Cypria veneus, Cyperiaanse pokken, Venus pokken, hoerepokken en op één plaats “de ziekte door de oude leeraaren Syphilis genaamd”. Ook Gonorrhoea wordt tot de lues venerea gerekend, maar in sommige passages zijn aanduidingen te vinden, dat het een afzonderlijke ziekte is: “gonorrhoea is de beste prijs van de loterye van Venus”. Over de oorsprong van de lues venerea weidt Titsingh zeer omstandig uit. Hij gelooft echter niet in de import van lues in Europa en bestrijdt met name uitvoerig de theorie over die import door Columbus’ zeelieden. Aan het voorkomen van lues in de oudheid besteedt hij eveneens veel aandacht. Hij ziet de ziekte vooral als een straf die altijd volgt op onzedelijk gedrag: “overal daar hoeren en boeven gevonden worden haare plaagen zijn” en “al of Wy de Venus ziekte erkennenuit de hoereryen voort te komen”. Prostituees, de “vuile dreksecreten van Jan en Alleman” zijn de belanrijkste besmettingsbron, maar bij vriendinnetjes van Joden liep men het minste gevaar. Titsingh was een overtuigd mercurialist en beschouwde kwik als het enige middel tegen lues venerea. “De Venus smette bestaat in een onbekend fenijn, welkers caracter voor de geleerde wijsgeeren verborgen is, en alzo word ze ook op een onbekende wijze door het kwikzilver overwonnen”. Maar dat kwik paste Titsingh dan toe als strycade (smeerkuur) en niet door toediening van hoge doses, in regenwater opgelost, kwik (de kwijlkuur), waarbij gedacht werd dat de ziekte zou worden uitgedreven door de daarmee bewerkstelligde speekselvloed.
Het werk is op klassieke wijze ingericht met Hoofd- en Franse titel, frontispice (van J. Lamsveld) en een portret van Titsingh (van J(acob) Houbraken (1698-1780) naar J(an) M(aurits) Quinkhard (1688 -1772) – Immerzeel II, pp. 57-8 en 335-6), en een voorwerk van 15 bladen (waarbij een opdracht aan de Heeren van den Gerechte der stad Amsterdam, een Voorreden en 7 lofdichten op de auteur). De tekst start met een uitvoerige (50 pagina’s) “Myn Aanspraak”, gevolgd door vier Oeffeningen ( 2 in deel 1 en 2 in deel 2).
De STCN vermeldt bij de collatie van het 2e deel na katern Kkkk ook nog katernen (4L-4O4 en 4P1) met 9 bladen; ons is niet duidelijk of dit bij het boek behoort. Ons exemplaar eindigt op pag. 630 (blad Kkkk4) met “Eynde” en is onzes inziens dan ook compleet.
NCC vermeldt slechts exemplaren in Amsterdam – incompl.- en Utrecht; de STCN vermeldt ook nog een 3e exemplaar in Londen). In de reeks van de Jahrbücher sinds 1950 wordt het slechts 2 x vermeld (1965 en 1995, zij het 2 x ons exemplaar). Met name in deel 2 nog wel wat papier-gerelateerde, bruinige vlekken, maar verder uitstekende exemplaren, stevig gebonden. Interessante verhandeling die niet alleen inzicht geeft in de toenmalige opvattingen over geslachtsziekten en haar plaats en betekenis in de maatschappij, maar ook in de toenmalige verhoudingen binnen de medische wereld (van Amsterdam).
|
| Prijs |
€ 1500.00 |
|
|
|
|
